Hemen hepimiz sokak ve caddelerde, kalabalık ortamlarda veya iş yerlerimizde aniden yere düsen, vücudunda yaygin kasılma ve titremeler gözlenen, ağzından tükürük benzeRi köpüklü salgilar çikaran kisiler görmüsüzdür. Böyle kişilerin etrafinda biriken insanlarin konusmalarindan anladigimiz kadariyla, ortada sara nöbeti geçiren birisi vardir. Gerçekte sara dedigimiz rahatsizlik, tip diliyle epilepsi adi verilen beyindeki sinir hücrelerinden bir bölümününm digerleri ile koordineli olarak çalismayarak kendiliklerinden bir takim uyarilar üretmeleri sonucu olusan bir sinir sistemi hastaligidir. Epilepsi nöbetleri esnasinda, merkezi sinir sistemindeki koordinasyon bozuklugu nedeniyle bir takim organlar istemsiz olarak fonksiyon gösterirler. Kol vebacaklarda kasilmalar, çene kaslarinda kasilma gelisebilir. Buna bagli olarak kisi dilini isirabilir, solunuma yardimci kaslardaki kasilmalar soluk alma vermede düzensizlik yaratir, idrar tutmayi saglayan kaslarda gevseme olustugu için idrar kaçırma gözükür. Bilinç kaybolur ve buna bagli olarak her türlü bilinçli algi kapanir. Bu durumdaki bir kişinin karşı karşıya olduğu en büyük tehlike, hava yolunda gelişebilecek bir tikanma yüzünden solunum durması ve kasilmalar sirsindaki istemsiz kas hareketleri yüzünden vücuttaki hareketli organlarda yaralanmalar meydana gelmesidir.

Nöbet geçiren kisiyi bu tehlikelerden korumak için;

1- Hava yolunu, basi alindan geriye bastirarak açik tutmak,

2- Eğer çene kaslarındaki kasilma yüzünden çenesi kilitlenip kapanmadiysa agiz çene içine sert olmayan bir cisim sokmak, (rulo haline getirilmis kumas havlu gibi)

3- Başını yere çarpmasını engellemek için diger el ile sabit tutmaya çalismak,

 4- Etraftaki kesici delici cisimleri uzaklastirarak kol ve bacaklarini yaralamasini önlemek gereklidir.

 Epilepsi nöbeti basladigi gibi kendiliginden sonlanir. Nöbet sonrasi kisi gevsemis ve bilinci bulanik halde olur. Bazi durumlarda uykuya bile kalbilir. Nöbet bittikten sonra kisiyi en yakin saglik kurumuna götürmek veya 112’ yi arayarak saglik ekibinin olay yerine gelmesini saglamak dogru bir davranistir. Bu tür olaylarda, etrafta toplanan insanlarin nöbet geçiren kisinin agzina kasik, anahtarlik, tahta cisimler sokmaya çalismasi, sogan koklatmasi, kisiyi suyla islatmasi, kol ve bacaklarina bastirarak kasilmalari önlemeye çalismasi sik karsilasilan ama hiçbir faydasi olmayan hatali davranislardir. Bu tür yaklasimlari engellemek bile nöbet geçiren kisiye daha fazla yarar saglayacaktir.

KALP KRIZI’NDE ILK YARDIM Kalp krizi geçiren bir kisiyle karsilasmak, ilkyardim hakkinda bilgisi olmayan herkes için sarsici bir deneyimdir. Öncelikle kisinin kalp krizi geçirdigine ikna olmak, bu nedenle en sik karsilasilan belirtileri ayirtetmek gerekir. Kisinin soguk, soluk ve nemli bir cildi varsa, bilinci kapali ise, siddetli gögüs, sirt veya omuz agrisindan sikayet ediyor ise, kaygili ve sikintili bir ruh halinde ise, tansiyonu düstügü için ayakta durmakta güçlük çekiyorsa, solunumu düzensizlesmis ve siklasmis, nabzi hizlanmis ise kalp krizinden süphe edilmelidir. Bu durumdaki bir kisiye yaklasim, olay yerine derhal bir saglik ekibi çagrilmasi ile beraber yürütülmelidir. Ilk olarak kisiyi sakinlestirmek, hareket etmesine izin verilmeden bulundugu yerde yatar pozisyona getirmek, kravat, dügme, kemer, fular gibi aksesuarlari gevsetmek veya çikarmak, temiz hava almasini saglamak için etraftaki olasi kalbaligi dagitmak iç mekanda ise pencere kapi açmak, hiçbirsey yemesine ve içmesine izin vermemek, eger varsa daha önceden kullandigi veya yaninda tasidigi ilaçlari disinda hiçbir ilaç vermemek gerekir. Kriz geçiren kisinin saglik ekibinin ulasmasi mümkün olmayan bir yerde bulunmasi halinde, kisi ayni pozisyonda derhal en yakin saglik kurumuna tasinmalidir. Kesinlikle yürütülmemelidir. Kapl krizi; geçiren kisi için hayati tehlike arzeden ciddi bir durumdur. Böyle bir durumda gerekli egitimi almamis insanlarin ilkyardim uygulamalarindan olan suni solunum ve kalp msajini uygulamalari son derece yanlistir. Kisinin solunum ve dolasimini dogru bir sekilde degerlendirip gerekli uygulamayi yapmak, özel bilgi ve beceri gerektirir. Bu yüzden ilkyardim egitimi almamis kisilerin olaya müdehaleye yaklasimlari buradaki bilgilerle sinirli kalmalidir.

Beyinde kısa süreli dikkat veya bilinç ka­yıplarına yol açan ve zaman zaman nöbet­ler şeklinde beliren davranışlara epilepsi veya sara denir. Beyinde dejeneratif ve­ya şekil bozuklukları, tümörler, metabolik bozukluklar, beyin elektrosu denilen gra­fiklerde (EEG) elektrik boşalmaları şeklin­de görülür ve hastada epilepsi krizleri şek­linde yansırlar. Sebep bulunamadığı zaman hastalık idiopatik epilepsi diye isimlendiri­lir. Kısa süren bilinç kayıplarına, küçük nöbet anlamında petit mal denir. Jackson epilepsisi denen sara nöbetinde ise genellikle bilinç kaybı olmaz, fakat bazı kas gruplarında kasılmalar görülür. Hasta yü­rürken sendeler, bir yöne döner, yüzünde anlamsız bir ifade belirir, parmaklarından başlayıp kola doğru ilerleyen titremeler olur. Uzun süren, konvülsiyon ve kasılma­larla seyreden, hastayı yere düşüren bi­line kayıplarında ise grand mal’den söz edilir. Birbirini izleyen krizler devamlı ola­rak gelirse bu durum status epilepticus odını alır ki ölüme yol açabilir.

Hastaların hemen yarısında nöbetten önce aura denilen kişiye özgü bir kriz öncesi duygu vardır. Bunlar herhangi bir yerde ağrı, kulak çınlaması, koku alma, hayal görme veya titreme biçiminde belirirler. Daha sonra bilinç kaybı ile beraber hasta yere düşer. Bütün vücudu kasılan saralı­nın solunumu durur, rengi önce solar, sonra morarır. Tonik kasılma denen bu devre yarım dakika sonra geçer, klonik kasılma denilen ihtilaçlar başlar. Kol ve bacaklar ritmik şekilde kasılıp gevşer.

Bu konvülsiyanlar esnasında hasta idrarını kaçırıp altını kirletebilir ve dilini ısırabilir. Kasılma­lar gittikçe azalır ve hasta derin derin soluyarak bilincinin geri döndüğü ana kadar sakin bir şekilde yatar. Kendine geldiğinde işinin başına dönebilir. Kriz esnasında âtüm enderdir, ancak düşme sonucu ağır yaralanmalar olabilir. Bu nedenle saralı tamseter araba kullanmamalı, kısa da ol­sa bilinç kaybının tehlike yaratabileceği bilinmelidir.

Hastaların hemen yarısında nöbetten önce aura denilen kişiye özgü bir kriz öncesi duygu vardır. Bunlar herhangi bir yerde ağrı, kulak çınlaması, koku alma, hayal görme veya titreme biçiminde belirirler. Daha sonra bilinç kaybı ile beraber hasta yere düşer. Bütün vücudu kasılan saralı­nın solunumu durur, rengi önce solar, sonra morarır. Tonik kasılma denen bu devre yarım dakika sonra geçer, klonik kasılma denilen ihtilaçlar başlar. Kol ve bacaklar ritmik şekilde kasılıp gevşer.

Bu konvülsiyanlar esnasında hasta idrarını kaçırıp altını kirletebilir ve dilini ısırabilir. Kasılma­lar gittikçe azalır ve hasta derin derin soluyarak bilincinin geri döndüğü ana kadar sakin bir şekilde yatar. Kendine geldiğinde işinin başına dönebilir. Kriz esnasında âtüm enderdir, ancak düşme sonucu ağır yaralanmalar olabilir. Bu nedenle saralı tamseter araba kullanmamalı, kısa da ol­sa bilinç kaybının tehlike yaratabileceği bilinmelidir.